Kadınların görünmeyen yükünü post-itlerle anlattı
Bir Kadın, Onlarca Hatırlatıcı: Eşitsizliğin Yükünü Görünür Kıldı
Fiba Grubu 29 Şubat Eşit Bakım Emeği Günü vesilesiyle, İstanbul’da dikkat çekici bir farkındalık çalışması gerçekleştirdi. Bakım emeği ve zihinsel iş yüküne dikkat çekmek için post-itlerle kaplı kıyafetiyle Beşiktaş-Kadıköy vapuruna binen bir kadın, kadınların görünmez yüklerini sessiz ama çarpıcı bir şekilde gündeme taşıdı.
Bakım emeği ve zihinsel iş yükü konularında farkındalık yaratmak amacıyla Yük Olmasın projesini yürüten Fiba Grubu, 29 Şubat Eşit Bakım Emeği Günü kapsamında kadınların görünmeyen yüklerini gündelik hayatın akışı içinde görünür kılmayı hedefledi.
Günlük hayatın içinde sorumlulukların adil paylaşılmadığına dikkat çekmek üzere tasarlanan farkındalık çalışması, kadınların üstlendiği bakım emeği ve zihinsel iş yükünü post-itlerle görünür kıldı. Proje kapsamında bir kadın, kıyafetlerinin üstünde ebeveynlerin doktor randevusundan pazar alışverişine, iş yerindeki sunumun güncellenmesinden tatil planlarının yapılmasına kadar onlarca hatırlatmanın olduğu post-itlerle Beşiktaş-Kadıköy vapuruna bindi. Vatandaşlardan büyük ilgi gören proje, kadınların görünmez yüklerini sessiz ama çarpıcı bir şekilde gündeme taşımış oldu.
29 Şubat, görünmeyen yükleri temsil ediyor
“Eşit Bakım Emeği Günü”, bakım işinin çoğu zaman görünmemesi nedeniyle 29 Şubat olarak kutlanıyor. Artık yıllarda 29 Şubat’ta, diğer yıllarda ise önceki ya da sonraki günlerde farkındalık çalışmaları yürütülüyor. Fiba Grubu, Yük Olmasın projesi kapsamında, bu konuyu kamusal alana taşıyarak bakım emeği ve zihinsel iş yüküne dair farkındalığı güçlendirmeyi amaçlıyor.
Yük Olmasın projesiyle ilgili detaylı bilgiler www.yukolmasin.com.tr adresinden alınabiliyor.
***
“Yük Olmasın” Hakkında Bazı Bilgiler
2024 yılında 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde başlatılan projenin ilk adımı olarak bakım emeği ve zihinsel iş yükü kavramlarına dikkat çeken bir farkındalık kampanyası hazırlandı. Kampanya kapsamında Özyeğin Üniversitesi bünyesinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin yaygınlaşması için faaliyetlerini sürdüren ÖzU Gender Office'in danışmanlığında “Eşit Bakım Eşit Zihin Yükü Farkındalık Rehberi” yayımlandı.
Bakım emeği ve zihinsel yük ile ilgili toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklere dikkat çeken bu rehberde çarpıcı veriler ve çözüm önerileri paylaşılıyor. Rehberin de yer aldığı www.yukolmasin.com.tr web sitesinde bir anket yayınlanarak herkes kendi zihinsel iş yükünü ölçmeye davet ediliyor.
Proje kapsamında zihinsel yükleri taşıyan bir enstalasyon hazırlanarak İstanbul, Bursa ve Gebze’de çeşitli lokasyonlarda sergilendi.
2025 yılı Kadınlar Günü öncesi Özyeğin Üniversitesi öğrencileri ve Fiba Grubu çalışanlarının katılımıyla ideathon düzenleyerek bakım emeği ve zihinsel iş yükünün iş hayatına etkilerini azaltmak için proje fikirleri geliştirilmesi teşvik edildi.
Projenin ikinci yılında, yine Özyeğin Üniversitesi iş birliğiyle Bakım Emeği ve Zihinsel İş Yükünün Beyaz Yakalı Çalışanlar Üzerindeki Etkisi Araştırması hayata geçirildi.
Araştırma Raporunda Öne Çıkan Bulgular
- Evlilik ve/veya çocuk sahibi olmak sadece kadınların yükünü artırıyor. Kadınların bakım emeği evlilikle birlikte 22 yüzde puan, zihinsel iş yükü ise 23 yüzde puan artarken erkeklerdeki artışın bunun beşte birinden daha az olduğu görülüyor.
- Bakım emeği ve zihinsel iş yükü, kadınların iş hayatında kalmasını zorlaştırıyor.
Kadınların %31’i, hayatlarının bir noktasında bakım emeği ve zihinsel iş yükü nedeniyle işinden ayrıldığını belirtiyor. Bu oran erkeklerde %18 ile kadınların neredeyse yarısı kadar. - Bakım emeği ve zihinsel iş yükünün adil paylaşılmaması kadınlar için cam tavan etkisi gösteriyor. Evli ve çocuklu kadınların %14,53’ü, bakım emeği ve zihinsel iş yükü̈ nedeniyle en az bir kez terfi teklifini reddetmek zorunda kalıyor.
- Kadınlar, çalıştıkları kurumun ev işi ve işler konusunda farkındalık yaratmasını bekliyor. Katılımcıların %85,26’sı, bakım emeği ve zihinsel iş yükü odaklı iş yeri politikalarının iş tercihlerine ve motivasyonlarına olumlu katkı sunduğunu belirtiyor. Ev içinde bakım emeği ve zihinsel iş yükünün çoğunluğunu üstlenen kadınlar, kurumlardan bu konuda farkındalık oluşturmalarını bekliyor.
- İş birlikçi kurumlar, kadın çalışanların iş memnuniyetini artırıyor. Bakım emeği ve zihinsel iş yüküne duyarlı kurumlarda çalışan kadınların iş memnuniyeti ve aidiyet düzeylerinin, bu desteği sunmayan kurumlarda çalışan kadınlara göre 15 yüzde puan daha yüksek olduğu görülüyor.
- Bakım emeği adil dağılmadığında risk artıyor. Özellikle kadın çalışanlar için bakım emeğinin adil paylaşılmadığı senaryolarda tükenmişlik ve düşük aidiyet duygusu belirgin hale geliyor.
Cinsiyetler Arasındaki Büyük Farklar
- Kadınlar evdeki işlerin 3’te 2’sini üstleniyor. Her iki partner çalışsa da erkekler, hanedeki bakım emeği ve zihinsel iş yükü skorlarında %50 seviyesine ulaşamıyor. Bu durum, adil olmayan iş bölümünün yalnızca kadın partnerin çalışmadığı senaryolarda değil, her iki partnerin de çalıştığı hanelerde de tekrarlandığını gösteriyor.
- Çalışan kadınlar için yük artıyor, erkekler için ise neredeyse değişmiyor.
Her iki partnerin de çalıştığı hanelerde kadınların bakım emeği ve zihinsel iş yükü ortalama 4,44 ve 4,41 yüzde puan artıyor. - Çocuk sahibi kadınların yükü̈ ikiye katlanıyor. Çocuk sahibi olmak hanedeki bakım emeği ve zihinsel iş yükünü artırıyor. Bu hanelerdeki kadınlar, çocuksuz hanelerdeki kadınlara oranla iki kat daha fazla bakım emeği ve zihinsel iş yükü üstleniyor.
- Adil olmayan iş bölümü, kadınlar için zaman yoksulluğuna yol açıyor.
Hanelerde eşit dağılmayan bakım emeği ve zihinsel iş yükü, kadınlar için zaman yoksulluğu yaratıyor. Bu yük adil paylaşılmadığında, kadınlar işlerinden ayrılma noktasına gelebiliyor ve bu da ekonomik yoksulluk riskini artırıyor.
